EŞTEN MAL KAÇIRMAYI ÖNLEME YOLLARI VE HUKUKİ TEDBİRLER
- Eşler Arasında Mal Rejimi Nedir?
Mal rejimi, eşlerin evlilik içindeki ve sonrasındaki mal varlıklarının yönetimini ve paylaşımını düzenleyen hukuki sistemdir. Kanunen aksi kararlaştırılmadıkça geçerli olan yasal rejim “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi”dir. Bu sisteme göre, evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilen tüm varlıklar edinilmiş mal sayılır. Boşanma halinde taraflar, bu malların net değeri üzerinde yarı yarıya hak sahibidir.
2. Eşten Mal Kaçırma Nedir?
Eşten mal kaçırma; eşlerden birinin, diğer eşin boşanma sonrası hak edeceği katılma alacağını engellemek veya azaltmak için mal varlığını devretmesi, satması ya da gizlemesidir.
Uygulamada genellikle şu yollarla yapılır:
Malların akraba veya tanıdıklara göstermelik (muvazaalı) devri
Malların karşılıksız bağışlanması
Banka hesaplarındaki birikimlerin gizlenmesi veya çekilmesi
3. Mal Kaçırmanın Önlenmesini İkiye Ayırabiliriz:
Evlilik Devam Ederken Alınabilecek Önlemler: Henüz boşanma davası açılmamış olsa bile, mal kaçırma ihtimaline karşı evlilik birliği sürerken alınabilecek önlemlere göz atalım.
- Aile Konutu Şerhi Konulması
Eşlerin birlikte yaşadığı konut üzerine tapuda aile konutu şerhi işlenebilir. Bu şerh sayesinde, mülk sahibi olan eş diğer eşin açık rızası olmadan evi satamaz, devredemez veya ev üzerinde ipotek tesis edemez. Başvuru doğrudan Tapu Müdürlüğü’ne yapılır.
- Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması
Eşlerden birinin ailenin ekonomik varlığını tehlikeye düşürmesi veya mal kaçırma girişiminde bulunması halinde, hâkimden tasarruf yetkisinin sınırlandırılması istenebilir. Karar doğrultusunda mahkeme, belirlenen malların devrini engellemek için tapu ve banka kayıtlarına durumun işlenmesini sağlar.
- Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş
Haklı nedenlerin varlığında (örneğin eşin mallarını bilinçli olarak eksiltmesi veya borca batırması), eşlerden biri mahkemeye başvurarak mevcut mal rejiminin “mal ayrılığı”na dönüştürülmesini talep edebilir. Bu karardan itibaren her eş kendi mal varlığı üzerinde bağımsız tasarruf yetkisine sahip olur ve ortak birikimlerin daha fazla eritilmesi önlenir.
Boşanma Sürecinde Alınabilecek Önlemler: Boşanma davası açılığında eşler, diğer eşin katılma alacağını azaltma veya tamamen ortadan kaldırmaya çalışabilir. Bu nedenle boşanma davası açıldığı andan itibaren mal kaçırma riskine karşı acil ve tedbir niteliğinde hukuki adımlar atılmalıdır.
- İhtiyati Tedbir Kararı Alınması
Boşanma veya mal rejimi davası açılırken, karşı tarafın mal varlığını devretmesini önlemek amacıyla mahkemeden ihtiyati tedbir talep edilebilir. Mahkeme kararıyla tapu kayıtlarına, araç sicillerine ve banka hesaplarına “üçüncü kişilere devredilemez” şerhi konulur. Bu sayede dava süresince malların satışı veya devri hukuken engellenir.
- Mahkeme Aracılığıyla Mal Varlığı Tespiti
Eşin gizlediği veya bildirmediği mal varlığını ortaya çıkarmak için mahkeme kanalıyla kurum içi araştırmalar yapılır:
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TAKBİS): Eş adına kayıtlı tüm taşınmazlar tespit edilir.
Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM/POLNET): Eş adına tescilli araçlar sorgulanır.
Bankalar ve BDDK: Eşin banka hesap hareketleri, mevduatları ve kasaları incelenerek muhtemel varlık varlığı ortaya çıkarılır.
4. Bazen eşlerden biri, mal varlığını, boşanma öncesinde veya süreç devam ederken devretmiş olabilir. Bu durumda devirleri hükümsüz kılmak ve hak kaybını önlemek için şu yollara başvurabiliriz:
- Eklenecek Değerler Hesabı
Boşanmadan önceki dönemde yapılan devirler, mal paylaşımı hesabında yok sayılmaz; sanki mal hâlen mevcutmuş gibi hesaba dâhil edilir.
- Son 1 Yıl İçindeki Bağışlamalar: Eşin boşanma davasından önceki son 1 yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı karşılıksız devirler hesaba eklenir.
- Kötü Niyetli Devirler: Zaman sınırı olmaksızın, sırf diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan tüm devirler hesaba katılır.
- Muvazaa (Danışıklı Satış) Nedeniyle İptal Davası
Malın akraba, arkadaş veya tanıdık kişilere göstermelik olarak devredilmesi halinde Muvazaa Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası açılabilir. Satışın gerçek olmadığı, ödemenin yapılmadığı ve amacın mal kaçırma olduğu ispatlanırsa, devir iptal edilerek mal tekrar eşin üzerine tescil ettirilir.
- Tasarrufun İptali Davası
Mal paylaşımı veya katılma alacağı davası sonucunda alacak kazanıldığı halde, borçlu eş üzerinde tahsil edilecek mal bulunmazsa bu dava açılır. Amaç, eşin alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı tasarrufları geçersiz kılarak, devredilen malın haczedilmesini ve satılarak alacağın tahsil edilmesini sağlamaktır.
5. Hak Kaybına Uğramamak İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Eşten mal kaçırma durumlarında hak kaybı yaşamamak ve süreci hukuki açıdan güçlü yürütmek için şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
Mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı davaları, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Muvazaa veya tasarrufun iptali gibi özel davalarda ise kanunun öngördüğü daha kısa hak düşürücü süreler bulunur. Sürelerin kaçırılması hak takibini imkânsız hale getirir.
- Delillerin Zamanında Toplanması
Mal kaçırma iddialarının ispatı için somut deliller şarttır. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, tanık beyanları ve devredilen kişilerin ekonomik durumunu gösteren belgeler dava açılmadan veya dava aşamasında eksiksiz hazırlanmalıdır.
- Uzman Aile Hukuku Avukatı Desteği
Mal kaçırma durumları; Medeni Kanun, Borçlar Kanun ve İcra İflas Kanunu hükümlerinin birlikte uygulanmasını gerektiren karmaşık süreçlerdir. Hak kaybına uğramamak ve tedbir kararlarını hızlıca aldırabilmek için uzman bir avukatla hareket etmek kritik önem taşır.
Stj. Av. Melisa YAĞIZ
