SÜRESİ KAÇIRILAN İŞLEMİN YAPILMASI ESKİ HALE GETİRME YOLU
Eski Hale Getirme Nedir?
Yargılama sürecinde bir işlemin gerçekleştirilmesi konusunda gerek kanunda düzenlenen gerekse hakim tarafından belirlenen süreler bulunmaktadır. Kanun veya hakim tarafından bir işlemin verilen kesin süre içerisinde gerçekleştirilmemesi halinde o işlemin yapılması hakkı düşmektedir. Kesin süre içerisinde bu işlemin yerine getirilmemesi nedeniyle işlem yapma hakkının düşmesi nedeniyle kişiler hak kaybına uğrayabilirler bu nedenlerle verilen kesin sürenin kaçırılmasının kişinin elinde olmayan nedenlerle meydana gelmesi hallerinde kanunda Eski Hale Getirme düzenlenmiştir.
Eski Hale Getirme, yargılamanın yürütüldüğü mahkemece taraflara verilen süre içerisinde yapılması istenilen işlemin haklı bir nedenle süresi içerisinde yerine getirilememesi halinde başvurulacak başka bir yol kalmadığında kullanılacak hukuki bir çaredir. Eski Hale Getirme yolu ile kesin süre içerisinde yapılamayan işlemin yapılması mümkün olmaktadır.
Eski Hale Getirme Yoluna Başvurabilmenin Şartları Nelerdir?
- Elde olmayan bir sebebe dayanması
- İşlemin gerçekleştirilememesinin haklı bir sebebe dayanması
- Eski hale getirme yolu dışında başka yol olmaması
Eski Hale Getirme yoluna başvurulabilmesi için esas olan kesin süre içerisinde gerçekleştirilemeyen işlemin elde olmayan bir sebebe dayanmasıdır. Bu nedenle tarafların kaçırdığı her süre için eski hale getirme yoluna gidilemez. Bu husus Hukuk Muhakemeleri Kanunu 95. madde ile düzenlenmiştir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 95 ” Elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse, eski hâle getirme talebinde bulunabilir.”
Kesin süre verilen tarafın işlemi süresinde gerçekleştirememesinin nedeni haklı bir sebebe dayanmak zorundadır. Kanunda belirlenen elde olmayan nedenin tarafın iradesi dışında olan haklı, geçerli ve objektif bir neden olmalıdır. Örneğin deprem, sel vb. felaketler ile kişinin bu süre içinde geçirdiği ağır hastalık haklı neden olarak gösterilebilir.
Eski Hale Getirme yoluna başvurulabilmesinin diğer şartı ise; eski hale getirme yoluna gidecek tarafın bu kaçırılan kesin süreyi telafi etmesi için başka çaresi olmaması gerekmektedir. Eğer kesin süreyi kaçıran tarafın kaçırdığı süreyi telafi etmek için başvurabileceği başka bir yolu olması halinde bu yola başvuramaz. Bu husus Hukuk Muhakemeleri Kanunu 95/2 madde ile düzenlenmiştir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 95/2 ”Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca, eski hâle getirme dışında, başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa, eski hâle getirme talebinde bulunulamaz.”
Eski Hale Getirme Yoluna Hangi Sürede Başvurulabilir?
İlk derece ve istinaf aşamasında olan yargılamalarda nihai karar verilene kadar elde olmayan haklı nedenin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içerisinde eski hale getirme yoluna başvurulmalıdır. Fakat dikkat edilmelidir ki eğer verilen karar verilirken taraflardan birinin yokluğunda verilmişse verilen karardan sonrada bu yola başvurulabilir. Bu husus Hukuk Muhakemeleri Kanunu 96. madde ile açıklanmıştır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 96 ” (1) Eski hâle getirme, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilmelidir. (2) İlk derece ve istinaf yargılamalarında, en geç nihai karar verilinceye kadar eski hâle getirme talebinde bulunmak mümkündür. Ancak, nihai karar bir tarafın yokluğunda verilmişse, tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için kararın verilmesinden sonra da eski hâle getirme talebinde bulunulabilir. ”
Eski Hale Getirme Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?
Kesin süreyi kaçıran taraf elde olmayan haklı nedenin ortadan kalkmasından sonra eski hale getirme talebinin dayandığı sebepleri ve bu sebebe ilişkin delilleri süresi kaçırılan işlemin yapılacağı mahkemeye vereceği bir dilekçe ile eski hale getirme talebinde bulunmalıdır. Fakat unutulmamalıdır ki kesin süre içerisinde yapılamayan işleminde eski hale getirme süresi olan 2 hafta içerisinde yapılması zorunludur. Örneğin cevap verme süresini kaçıran taraf 2 haftalık süre içerisinde hem eski hale getirme talebinde bulunmalıdır hem de bu süre içerisinde cevap dilekçesini de vermelidir. İstinaf süresinin kaçırılmasında bölge adliye mahkemesine, temyiz süresinin kaçırılmasında ise Yargıtay’a başvuru yapılmalıdır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 97 ” Eski hâle getirme, dilekçeyle talep edilir. Dilekçede, talebin dayandığı sebepler ile bunların delil veya emareleri gösterilir. Süresinde yapılamayan işlemin de eski hâle getirme talebinde bulunmak için öngörülen süre içinde yapılması zorunludur.”
Eski Hale Getirme Yoluna Başvurulmasının Yargılamaya Etkisi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 99 hükmü gereği olarak taraflardan birinin eski hale getirme yoluna başvurması üzerine bu başvuru yargılama sürecini etkilemez ve verilen hükmün icrasına da engel olmayacaktır. Fakat mahkemece yapılan incelemede mahkeme bu talebin haklı olduğuna kanaat getirmesi halinde yeterli bir teminat karşılığında yargılamanın ertelenmesine ve hükmün icrasının ertelenmesine karar verebilir.
Eski Hale Getirme Talebi Sonucu Mahkemece Karar Verilmesi
Taraflardan birinin eski hale getirme talebi üzerine mahkeme bu talebe ilişkin olan dilekçeyi diğer tarafa vereceği bir süre içinde cevaplanması için karşı tarafa tebliğ eder. Karşı tarafından vereceği cevap üzerine mahkeme iki tarafı dinledikten sonra talebi ilişkin kararını verir. Eski hale getirme talebi yukarıda açıklanan şartları ve koşulları içermemesi halinde reddedilecektir. Talebin kabulü halinde ise yapılamayan işleme gör mahkemece yapılacak yargılamanın ne şekilde olacağına karar verilecektir. Ayrıca talebin kabulü ile kesin süre içinde yapılamayan işlem nedeniyle bazı işlemlerin geçersiz olması gerekmektedir. Bu husus Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 100 hükmü ile düzenlenmiştir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 100 fıkra 2 ”Mahkeme, eski hâle getirme talebinin kabulü hâlinde, hangi işlemlerin geçersiz hâle geldiğini kararında belirtir. Islahla geçersiz kılınamayan işlemler, eski hâle getirme talebinden de etkilenmez. ”
Stajyer Avukat Adem AYDIN
