YARGILAMANIN İADESİ ( YENİLENMESİ ) KANUN YOLU
Yargılamanın yenilenmesi yolu olağanüstü bir kanun yolu olup maddi anlamda kesinleşmiş olan hükümlerde bulunan ağır yargılama hatalarından ve eksiklerinden dolayı başvurulan bir kanun yoludur. Bu kanun yoluna başvurularak kesinleşmiş olan hükümlerde bulunan ağır yargılama hatalarından ve eksiklerin giderilmesi ve yeniden yargılama yapılarak inceleme yapılması sağlanabilir. Önemle vurgulamak gerekiyor ki maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyen bir hüküm ve çekişmesiz yargı işleri için bu kanun yoluna başvuru yapılamaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 374 ” Yargılamanın iadesi, kesin olarak verilen veya kesinleşmiş olan hükümlere karşı istenebilir. ”
Yargılamanın İadesi Sebepleri Nelerdir?
Yargılamanın iadesinin sebepleri Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile sınırlayıcı olarak sayılmış olup bu sebepler dışında yargılamanın iadesi yoluna gidilemez. Bu sebepler kanunun 375 ve 376 Maddeleri ile belirlenmiştir.
- Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması
- Davaya bakması yasak olan yahut hakkındaki ret talebi, merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması.
- Vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülmüş ve karara bağlanmış olması.
- Yargılama sırasında, aleyhine hüküm verilen tarafın elinde olmayan nedenlerle elde edilemeyen bir belgenin, kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması.
- Karara esas alınan senedin sahteliğine karar verilmiş veya senedin sahte olduğunun mahkeme veya resmî makam önünde ikrar edilmiş olması.
- İfadesi karara esas alınan tanığın, karardan sonra yalan tanıklık yaptığının sabit olması.
- Bilirkişi veya tercümanın, hükme esas alınan husus hakkında kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun sabit olması.
- Lehine karar verilen tarafın, karara esas alınan yemini yalan yere ettiğinin, ikrar veya yazılı delille sabit olması.
- Karara esas alınan bir hükmün, kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kalkmış olması.
- Lehine karar verilen tarafın, karara tesir eden hileli bir davranışta bulunmuş olması.
- Bir dava sonunda verilen hükmün kesinleşmesinden sonra tarafları, konusu ve sebebi aynı olan ikinci davada, öncekine aykırı bir hüküm verilmiş ve bu hükmün de kesinleşmiş olması.
- Kararın, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi.
- Davanın taraflarından birisinin alacaklıları veya aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçenler, borçluları veya yerine geçmiş oldukları kimselerin aralarında anlaşarak, kendilerine karşı hile yapmaları nedeniyle hükmün iptalini isteyebilirler.
Yargılamanın İadesinde Usulü nasıldır?
Yargılamanın iadesi talebi bir dava dilekçesi ile bu kararı veren mahkemeden talep edilir ve kararı veren bu mahkeme duruşma yaparak gerekli incelemeyi yapar ve kararını verir. Mahkemeye verilen dilekçede yukarıda belirtilmiş olan yenilenme nedenlerinden hangisinin söz konusu olduğu açıkça yazılmalıdır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 379 ” Yargılamanın iadesi talebi üzerine mahkeme, tarafları davet edip dinledikten sonra; a) Talebin kanuni süre içinde yapılmış olup olmadığını, b) Yargılamanın iadesi yoluyla kaldırılması istenen hükmün kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş olup olmadığını, c) İleri sürülen yargılamanın iadesi sebebinin kanunda yazılı sebeplerden olup olmadığını, kendiliğinden inceler. (2) Bu koşullardan biri eksik ise hâkim davayı esasa girmeden reddeder. ”
Yeniden Yargılama veya Hükmün İptali
Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 380 ” İnceleme sonunda, dayanılan yargılamanın iadesi sebebi sabit görülürse, yeniden yargılama yapılarak ortaya çıkacak duruma göre verilmiş olan karar onanır veya kısmen yahut tamamen değiştirilir. Ancak, davacının açık veya zımni muvafakati olmaksızın vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülmüş ve karara bağlanmış olması yahut 375 inci maddenin birinci fıkrasının (ı) bendine dayalı olarak yargılamanın iadesi dilekçesi kabul olunursa, başka bir inceleme yapılmaksızın hüküm iptal edilir. ”
Yargılamanın Yenilenmesi Yoluna Gidilmesi Hükmün İcrasını Durdurur Mu?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 381 hükmünde düzenlendiği üzere yargılamanın iadesi davası, hükmün icrasını durdurmaz. Ancak dava veya hükmün niteliğine ve diğer hâllere göre talep üzerine icranın durdurulmasına ihtiyaç olursa teminat alınmak şartıyla iade talebini inceleyen mahkemece icranın durdurulması kararı verilebilir. Yargılamanın iadesi sebebi bir mahkeme kararına dayanıyorsa bu takdirde teminat istenmez.
Stajyer Avukat Adem AYDIN
