Kıdem tazminatı, aynı işyerinde en az bir yıl çalışan işçilere verdikleri emek karşılığında ödenen, son brüt ücret ve çalışma süresine göre hesaplanan yasal bir haktır.

Kıdem tazminatı, işçinin son aldığı ücrete yan haklar da dahil edilerek yani yol, yemek, sosyal yardım (eğitim, konut vs.) gibi bulunan brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenir.

Peki, hangi durumlarda kıdem tazminatı alabiliriz, hangi durumlarda hakkımızı kaybederiz bakalım:

4857 sayılı İş Kanunu’na göre İşçi Olmak: Yürürlükte bulunan İş Kanunu’ na göre bir işverenin yanında iş sözleşmesine bağlı olarak çalışan kişiye işçi denmektedir. İş sözleşmesinin yazılı veya sözlü olmasının bir önemi bulunmamaktadır.

Aynı işverenin yanında 1 yıl çalışma şartı: İşçinin, bir işverenin yanında veya bağlı iş yerlerinde en az 1 yıl süreyle ve sürekli biçimde çalışmış olması gerekir.

Haklı fesih şartı: İş sözleşmesi ister yazılı ister sözlü olsun belirsiz süreli olmalıdır. İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için ya kendisi haklı nedenle fesih yapmalı ya da işveren haksız şekilde fesih yapmalıdır.  Ancak bir işin yapılması için belirlenen belirli süreli iş sözleşmesi, iş tamamlanmadan önce işveren tarafından haksız bir şekilde veya işçi tarafından haklı nedenlerle feshedilirse işçi, kıdem tazminatına hak kazanır.

Emeklilik: İşçinin emeklilik şartlarını tamamlayarak işten ayrılması veya emeklilik için gerekli olan yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim gün sayısını tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılması durumunda kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

Evlilik ( Kadınlar için): İşçi (kadın işçi) evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle evlilik nedeniyle işten ayrıldığı takdirde kıdem tazminatına hak kazanır.

İşçinin ölümü: İşçinin vefatı nedeniyle hak etmiş olduğu kıdem tazminatı hakkı mirasçılarına geçer.

Askerlik: Muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılma durumunda kıdem tazminatına hak kazanılır.

İşçinin haksız feshi: İşçinin herhangi bir haklı sebebi olmaksızın iş akdini feshetmesi durumunda kıdem tazminatına hak kazanamaz.

Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık: İşçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı üslubu nedeniyle işverence haklı sebeplerle işi feshetmesi durumunda kıdem tazminatına hak kazanamaz.

İşverenin 1 yıllık kıdemini doldurmaması: İşçinin 1 yıllık çalışma süresini tamamlamaması halinde kıdem tazminatına hak kazanamaz.

Deneme süresi içinde sözleşmenin feshi: Deneme süresi içinde sözleşmenin taraflarca feshedilmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanılamaz.

Uyarı: İşçinin kendi isteğiyle ayrıldığı her durum istifa sayılmaz. Ücret ödenmemesi, SGK primlerinin düşük gösterilmesi veya mesai şartlarına uyulmaması gibi nedenlerle yapılan fesihler hukuken “haklı fesih” niteliğindedir ve tazminat hakkı doğurur.

Uyarı: Kıdem tazminatında zaman aşımı süresi iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıldır. Bu süre geçtikten sonra açılan davalar zaman aşımı nedeniyle reddedilir.

İş hukuku uygulamaları; somut olayın özelliklerine, çalışma koşullarına, taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine ve sunulacak belgelere göre her olayda farklılık gösterebilir. Hak kaybına uğramamak ve sürecinizi doğru yönetebilmek adına fesih bildirimi, ihtarname çekilmesi veya dava açılması gibi adımlardan önce uzman bir avukattan hukuki danışmanlık almanızı tavsiye ederiz.

Stj. Av. Melisa YAĞIZ