NAFAKA ARTIRIM DAVASI

1) NAFAKA ARTIRIM DAVASI NEDİR VE NEDEN AÇILIR?
Nafaka artırım davası; daha önce mahkeme kararı veya tarafların anlaşmasıyla hükmedilen nafaka miktarının, geçen zaman içinde yetersiz kalması durumunda açılan bir uyarlama davasıdır. Türk Medeni Kanunu’ nun ilgili hükümleri uyarınca; tarafların mali durumlarının değişmesi veya değişen enflasyon karşısında, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka miktarının artırılması talep edilebilir.
Bu dava, temelde yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası olmak üzere iki ayrı nafaka türü için açılabilir:
A. Yoksulluk Nafakası
Boşanma sonrasında yoksulluğa düşen eş lehine hükmedilen nafakanın artırılmasında şu somut sebepler öne çıkar:
  1. Enflasyon ve Alım Gücünün Düşmesi: Ülkedeki yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle mevcut nafakanın ilk karardaki reel değerini kaybetmesi ve nafaka alacaklısının temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hale gelmesi.
  2. Nafaka Alacaklısının Masraflarının Artması: Nafaka alan eşin yaşlılık, kronik hastalık, kaza veya ameliyat gibi nedenlerle sağlık ve tedavi giderlerinin artması; barınma masraflarının olağanüstü yükselmesi.
  3. Nafaka Yükümlüsünün Ekonomik Durumunun İyileşmesi: Nafaka ödeyen eşin işinde terfi alması, gelirini belirgin şekilde artırması, miras kalması veya yeni mal varlığı edinmesi sonucu ödeme gücünün gözle görülür biçimde yükselmesi.
B. İştirak Nafakası
Velayet kendisine verilmeyen eşin, ergin olmayan çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımı amacıyla bağlanan iştirak nafakasında şu durumlar artırım gerekçesidir:
  1. Paranın Alım Gücünün Düşmesi (Enflasyon): Yine burada da ülkede yaşanan enflasyon artışı ve hayat pahalılığı dolayısıyla alım gücünün ciddi oranda düşmesi ve temel ihtiyaçların dahi karşılanamaması.
  2. Çocuğun Yaşının Büyümesi ve Gelişim İhtiyaçları: Çocuğun büyümesine bağlı olarak beslenme, giyim, barınma ve kişisel gelişim masraflarının doğal olarak katlanması.
  3. Eğitim ve Okul Masraflarındaki Artış: Çocuğun kreşten ilkokula, ortaokuldan liseye veya üniversiteye geçiş yapması; özel okul, dershane, kurs, kırtasiye ve servis gibi eğitim giderlerinin ortaya çıkması veya artması.
  4. Özel Sağlık ve Tedavi İhtiyaçları: Çocuğun uzun süreli tedavi gerektiren bir sağlık sorununun, ameliyat, fizik tedavi veya düzenli ilaç ihtiyacının doğması.
  5. Nafaka Yükümlüsü Eşin Mali Gücündeki Artış: Çocuğun üstün yararı ilkesi gereğince, nafaka ödeyen ebeveynin geliri ve yaşam standardı arttıkça bu refahın çocuğa da yansıtılması gerekliliği.
2) NAFAKA ARTIRIM DAVASI AÇMA ŞARTLARI NELERDİR?
  1. Nafaka artırım davasının mahkeme tarafından kabul edilebilmesi için sadece talepte bulunmak yeterli değildir; kanun ve Yargıtay uygulamalarında sıkça karşılaştığımız durumlar şunlardır:
  2. Geçerli Bir Mahkeme Kararı veya Anlaşmanın Bulunması: Artırım davası açılabilmesi için öncelikle daha önce mahkemece karara bağlanmış veya boşanma protokolüyle kesinleşmiş geçerli bir nafakanın varlığı şarttır.
  3. Mali Durumlarda “Esaslı ve Sürekli” Değişim: Tarafların ekonomik ve sosyal durumlarında, ilk kararın verildiği tarihe göre belirgin, önemli ve kalıcı bir değişimin gerçekleşmiş olması gerekir. Geçici gelir artışları veya ufak çaplı fiyat dalgalanmaları tek başına artırım sebebi sayılmaz.
  4. Hakkaniyet İlkesine Uygunluk: Hakimin artış kararı verirken hem nafaka alacaklısının gerçek ihtiyaçlarını hem de nafaka ödeyen tarafın ödeme gücünü dengede tutması gerekmektedir.
  5. Nafaka Borçlusunun Kötü Niyetli Gelir Düşüşünün Olmaması: Yargıtay uygulamasında sıkça karşılaştığımız üzere, nafaka ödeyen tarafın sırf nafaka ödememek veya miktarını düşük tutmak için işinden kendi isteğiyle ayrılması veya gelirini gizlemesi durumunda mahkeme bu durumu dikkate almaz.
  6. Zamanaşımı Veya Süre Sınırı Yoktur: Nafaka artırım davası açmak için kanunda belirlenmiş bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır. İhtiyaç doğduğu ve şartlar oluştuğu sürece her zaman açılabilir.
Nafaka artırım davalarında mahkeme, artış miktarını keyfî olarak belirlemez. Hâkim, tarafların sunacağı delilleri ve güncel ekonomik verileri inceleyerek hakkaniyete uygun bir oran tespit eder.
3) NAFAKA ARTIRIM ORANI NASIL BELİRLENİR?
Artırım oranı belirlenirken dikkate alınan temel kriterler şunlardır:
  1. TÜİK ÜFE/TÜFE Oranları: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre nafaka artırımında ana ölçüt, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) ve TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) oranlarıdır. Hâkim, en azından paranın enflasyon karşısındaki değer kaybını telafi edecek bir artışa hükmeder.
  2. Tarafların Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması (SED): Dava sürecinde kolluk (polis/jandarma) kanalıyla tarafların gelirleri, mal varlıkları, yaşadıkları ev, bakmakla yükümlü oldukları kişiler ve aylık harcamaları detaylıca araştırılır.
  3. Giderlerin Belgelenmesi: Çocuğun okul, dershane, sağlık veya dosyaya sunulacak bir kreş faturası ile dahi nafaka alan eşin zorunlu giderlerine ilişkin sunduğu fatura ve fişler, artırım oranının doğrudan yükselmesini sağlar.
4) GELECEK YILLAR İÇİN OTOMATİK ARTIŞ KARARI
Talep üzerine hakim, verilen kararda nafakanın gelecek yıllarda her yıl açıklanan ÜFE/TÜFE oranında otomatik olarak artırılmasına karar verilebilir. Böylece her yıl yeniden dava açma ihtiyacı ortadan kalkar. Talep edilmeden mahkeme kendiliğinden karar verememektedir.
5) YETKİLİ ve GÖREVLİ MAHKEME
Nafaka artırım davasında görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. Aile mahkemelerinin olmadığı yerlerde ise işbu davalara bakmakla görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme nafaka alacaklısının yerleşim yeridir.
Artırım davasının açılması için öngörülmüş hak düşürücü veya zamanaşımı süresi bulunmamakla birlikte dava her zaman açılabilir. Dava süreçleri ortalama 3 – 8 ay sürmektedir.

Hukuki Desteğin Önemi: Mahkemenin hakkaniyete uygun ve tatmin edici bir artış oranına hükmetmesi, dava dilekçesinin doğru hukuki gerekçelerle hazırlanmasına ve gelir-gider dengesinin eksiksiz belgelenmesine bağlıdır. Hak kaybına uğramamak ve süreci hızlandırmak adına uzman bir aile hukuku avukatından profesyonel destek almak büyük önem taşır.

Stj. Av. Melisa YAĞIZ
Phone icon
Telefon
İletişim
WhatsApp icon
WhatsApp